Çocuklarda kazalar çoğu zaman evin içinde, birkaç saniyelik bir dikkat boşluğunda olur: sıcak çaydan sıçrayan bir damla, koltuktan düşen bir bebek, ağza atılan küçük bir oyuncak parçası. Böyle bir anda ebeveynin ilk dakikada yaptıkları, çocuğun nasıl bir yol izleyeceğini belirleyebilir. Çocuklarda ilk yardım bilgisi bu yüzden, hiç kullanmamayı umduğunuz ama her ailenin elinin altında olması gereken bir bilgidir.

Bu sayfada sık görülen ev kazalarında ilk dakikalarda ne yapılacağını, nelerin yapılmaması gerektiğini ve hangi durumda beklemeden 112’nin aranacağını anlatıyorum. Burada anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; uygulamalı bir bebek ve çocuk ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Yaralanmanın değerlendirilmesi ve tedavisi hekime aittir.

Kazada ilk adım: sakin kalmak ve 112’yi aramak

Paniğe kapılmak çok doğaldır; ancak birkaç derin nefes almak, bundan sonraki adımları doğru atmanızı kolaylaştırır. Önce ortamın sizin ve çocuğunuz için güvenli olduğundan emin olun: ocağı kapatın, elektrik kaynağını kesin, çocuğu tehlikeden uzaklaştırın. Ardından çocuğun bilinci açık mı, nefes alıyor mu, ağlıyor ya da konuşuyor mu, bunlara bakın.

Çocuk tepki vermiyorsa, nefes almakta zorlanıyorsa, morarıyorsa ya da ciddi bir kanama varsa vakit kaybetmeden 112’yi arayın. Yanınızda biri varsa aramayı o yapsın, siz çocukla ilgilenin. Telefonu hoparlöre alın ve görevli kapatmanızı söyleyene kadar hatta kalın. Görüşmede şunları kısa ve net söyleyin:

Adres: semt, sokak, bina ve daire numarası; varsa tarif edici bir nokta.
Ne oldu: düşme, yanık, boğulma, zehirlenme şüphesi gibi.
Çocuğun yaşı ve durumu: bilinci açık mı, nefes alıyor mu, kanama var mı.
Yaptıklarınız: şimdiye kadar uyguladığınız ilk yardım.

Evde ilk yardım çantasında neler olmalı?

İlk yardım çantasını çocukların ulaşamayacağı ama sizin hemen bulabileceğiniz bir yerde tutun ve içindekileri ara ara gözden geçirin:

Steril gazlı bez, sargı bezi ve yara bantları: farklı boyutlarda.
Flaster, küçük makas ve cımbız: kıymık ya da batan küçük cisimler için.
Tek kullanımlık eldiven ve el antiseptiği.
Dijital termometre ve serum fizyolojik.
Soğuk kompres: darbeler için; yanıkta kullanılmaz.
Hekiminizin önerdiği ateş düşürücü ve çocuğunuzun düzenli kullandığı ilaçlar.
Acil numaralar listesi: 112, 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi ve çocuğunuzun hekimi.

Yanıklarda ilk yardım

Yanıkta ilk ve en önemli adım, yanan bölgeyi en az 20 dakika boyunca serin (buz gibi değil) akan suyun altında tutmaktır. Bu, yanığın derinleşmesini sınırlamaya ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Yanığa yapışmamış giysi, yüzük ve bilezikleri şişlik başlamadan dikkatle çıkarın; yapışmış olanları çekmeyin. Soğuturken çocuğun geri kalanını sıcak tutun; küçük çocuklar çabuk üşür.

Soğutmanın ardından yanığı streç film ya da temiz, tüy bırakmayan bir bezle gevşekçe örtün. Yanığa buz, yoğurt, diş macunu, yağ, salça gibi şeyler sürmeyin; kabarcıkları patlatmayın. Şu durumlarda hekime ya da acil servise başvurun:

Yanık, çocuğun kendi avuç içinden büyükse ya da derin görünüyorsa (beyaz, gri veya kömürleşmiş deri).
Yüz, el, ayak, eklem yerleri ya da genital bölgede kabarcıklı bir yanık varsa.
Elektrik ya da kimyasal madde yanığı söz konusuysa.
Yanan çocuk bir bebekse ya da yanık duman veya alevle birlikte olduysa; nefes almada zorluk varsa 112’yi arayın.

Burun kanaması, kesik ve sıyrıklar

Burun kanaması çocuklarda sık görülür ve çoğu zaman evde durdurulabilir. Çocuğu oturtun ve başını hafifçe öne eğdirin; kanın boğaza akmasını istemeyiz. Burnun kemiksiz, yumuşak kısmını iki parmağınızla sıkıca sıkın ve en az 10 dakika aralıksız bırakmayın; bu sırada çocuk ağzından nefes alsın. Başı geriye yatırmak ya da çocuğu sırtüstü yatırmak doğru değildir, kanın yutulmasına ve mide bulantısına yol açabilir. Baskıya rağmen kanama durmuyorsa, başa aldığı bir darbeden sonra başladıysa ya da sık tekrarlıyorsa hekime başvurun.

Kesik ve sıyrıklarda önce temiz bir bez ya da gazlı bezle kanayan yere bir süre bastırın. Kanama durunca yarayı temiz akan suyla yıkayın, içinde kalan kir varsa nazikçe temizleyin ve temiz bir örtüyle kapatın. Şu durumlarda hekime başvurun:

Yara derin ya da ağzı açıksa, kenarları birbirine yaklaşmıyorsa.
Bastırmaya rağmen kanama durmuyorsa.
Yara yüzdeyse, içinde cam gibi yabancı bir cisim kaldıysa ya da çok kirliyse.
Yara bir hayvan ısırığıysa ya da çocuğun tetanoz aşılarından emin değilseniz.

Düşme ve başa çarpma: neler izlenmeli?

Küçük çocuklar sık düşer ve bu düşmelerin çoğu hafif bir şişlik ya da kısa süreli ağlamayla geçer. Çarpılan yere temiz bir beze sarılmış soğuk kompres uygulamak şişliği azaltmaya yardımcı olabilir. Düşmeden sonra çocuk kısa sürede eski hâline dönüyor, oynuyor ve her zamanki gibi tepki veriyorsa, sonraki saatlerde onu yakından gözlemek çoğu zaman yeterlidir.

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

Kısa süreli de olsa bilinç kaybı ya da havale (kasılma nöbeti).
Tekrarlayan kusma.
Olağandışı uykuya eğilim, uyandırmakta zorlanma ya da bilinç bulanıklığı.
Davranışta belirgin değişiklik, susturulamayan ağlama ya da şiddetlenen baş ağrısı.
Yürümede dengesizlik, kol ya da bacakta güçsüzlük, görme bozukluğu.
Kulaktan ya da burundan kan veya berrak sıvı gelmesi.
Bebekte bıngıldakta şişlik ya da gerginlik.

Bir yaşından küçük bir bebek yüksek bir yerden, örneğin alt değiştirme masasından ya da yataktan düştüyse, iyi görünse bile hekime göstermek doğru olur.

Zehirlenme şüphesi ve yabancı cisim yutma

Çocuğunuzun bir ilacı, temizlik ürününü ya da bilinmeyen bir maddeyi yuttuğundan şüpheleniyorsanız çocuğu kusturmaya çalışmayın; ağızdan bir şey vermeden önce mutlaka danışın. Ağzında kalan parçaları çıkarın, ürünün kutusunu ya da şişesini yanınıza alın ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın. Çocuğun bilinci bulanıksa, nefes almakta zorlanıyorsa ya da havale geçiriyorsa doğrudan 112’yi arayın. Kimyasal bir madde göze ya da cilde temas ettiyse bölgeyi bol akan suyla yıkayın.

Bazı yutulan cisimler ilk anda belirti vermese de acildir. Düğme pil (saat, kumanda, oyuncak pilleri) ve birden fazla mıknatıs yutulduğundan şüpheleniyorsanız çocuk iyi görünse bile beklemeden acil servise başvurun; pil kısa sürede ciddi doku hasarına yol açabilir. Burna ya da kulağa kaçan pil de aynı aciliyettedir.

Soluk yoluna yabancı cisim kaçarsa

Çocuk öksürebiliyor, ağlayabiliyor ya da konuşabiliyorsa soluk yolu tamamen tıkanmamış demektir. Bu durumda onu öksürmeye teşvik edin, sırtına vurmayın ve yanından ayrılmayın. Öksürük etkisizleşiyor, çocuk ses çıkaramıyor ya da nefes alamıyorsa yardım çağırın ve 112’yi arayın. Ana akım ilk yardım kılavuzlarının önerdiği yöntem genel hatlarıyla şöyledir:

Bir yaşından küçük bebekte: bebek yüzüstü, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde kolunuzun üzerine yatırılır ve kürek kemiklerinin arasına art arda sırt vuruşu yapılır. Cisim çıkmazsa bebek sırtüstü çevrilir ve göğüs kemiğinin alt kısmına iki parmakla göğüs basısı uygulanır. Bebeklerde karına bası yapılmaz.
Bir yaşından büyük çocukta: çocuk öne eğilir ve kürek kemiklerinin arasına sırt vuruşu yapılır; cisim çıkmazsa arkasına geçilerek karına bası uygulanır.
Cisim çıkana ya da çocuk bilincini kaybedene kadar bu adımlar dönüşümlü sürdürülür. Bilinç kaybolursa 112 görevlisinin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine geçilir.

Görmediğiniz bir cismi almak için çocuğun ağzına körlemesine parmak sokmayın; cismi daha derine itebilirsiniz. Karına bası uygulanan her çocuk, iyi görünse bile hekim tarafından değerlendirilmelidir. Bu adımları bir metinden öğrenmek yeterli değildir: bebek ve çocuk ilk yardım ile temel yaşam desteği eğitimi almanızı, bebeğiniz doğmadan ya da ilk aylarında bu eğitimi tamamlamanızı öneririm.

Sık yapılan hatalar

Yanığa buz, yoğurt ya da diş macunu sürmek. Bunlar yanığı soğutmaz, dokuya zarar verebilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.
Burun kanamasında başı geriye atmak. Kan boğaza akar ve yutulur; doğrusu öne eğmek ve burnu sıkmaktır.
Zehirlenme şüphesinde çocuğu kusturmak ya da süt içirmek. Bu, bazı maddelerde hasarı artırabilir; önce 114 ya da 112 aranmalıdır.
Öksürebilen çocuğun sırtına vurmak. Etkili öksürük, cismi atmanın en güvenli yoludur.
Ağza körlemesine parmak sokmak. Cisim daha derine itilebilir.
Düşmeden sonra çocuğu gözden kaçırmak. Uyarı belirtileri saatler sonra ortaya çıkabilir.

Sık sorulan sorular

Başını çarpan çocuğumu uyutabilir miyim?

Düşmeden sonra çocuk her zamanki gibi tepki veriyor, konuşuyor ve oynuyorsa dinlenmek için uyuması genellikle sorun değildir. Ancak uyurken ara ara yanına gidip normal nefes aldığını ve uyandırıldığında her zamanki gibi tepki verdiğini kontrol edin. Uyandırmakta zorlanıyorsanız ya da uyarı belirtilerinden biri varsa 112’yi arayın.

Yanığa hangi krem sürülmeli?

İlk yapılacak şey krem sürmek değil, yanığı serin akan suyla soğutmaktır. Sonrasında yanığı temiz bir örtüyle kapatmak yeterlidir. Yanığın bakımı için hangi ürünün kullanılacağına hekim karar vermelidir; evde denenen karışımlar yanığın değerlendirilmesini zorlaştırabilir.

Çocuğum düğme pil yutmuş olabilir, belirti yok; beklemeli miyim?

Hayır. Düğme pil yutulması belirti vermese de acildir ve kısa sürede yemek borusunda ciddi hasara yol açabilir. Çocuğu kusturmaya çalışmadan, ağızdan bir şey vermeden beklemeden acil servise başvurun; mümkünse pilin paketini de yanınıza alın.

Zehirlenme şüphesinde kimi aramalıyım?

Çocuğun bilinci açık ve nefesi rahatsa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayarak ne yapmanız gerektiğini öğrenebilirsiniz; ürünün kutusu elinizde olursa yönlendirme kolaylaşır. Bilinç bulanıklığı, nefes darlığı ya da havale varsa doğrudan 112’yi arayın.

Bebek ilk yardım eğitimi gerçekten gerekli mi?

Evet, özellikle boğulma ve temel yaşam desteği gibi saniyelerin önemli olduğu durumlar için. Bu adımlar yazılı anlatımla değil, maket üzerinde uygulayarak öğrenilir. Eğitimi bebeğinizle ilgilenen diğer aile bireylerinin de almasını öneririm.

Çocuklarda Kazalar ve İlk Yardım